Tijden veranderen (te snel) (10/04/2005)

De relativiteitstheorie zoals die in 1905 door Einstein verkondigd werd, impliceerde een ware ommekeer in ons denken over ruimte en tijd. Anno 2005, exact 100 jaar nadat Albert beweerde dat alles even snel valt, ongeacht de massa, acht ik de tijd rijp om het ganse relativi-tijd-s-beginsel naar eigen hand te zetten en om u mee te nemen op een tijdrit. Geen tijdverlies, tijdroof of tijdverkwisting maar aangenaam tijdverdrijf zonder tijdsdruk waarin ik u graag hét tijdverschijnsel van ons tijdperk uit de doeken toe :

De snelheid van verandering accelereert, aldus één van mijn favoriete trendwatchers, Herman Konings, in zijn column van maart 2005 in Media & Marketing. Met zijn allen zijn we op de blitse hogesnelheidstrein van de 21ste eeuw gesprongen, een era waarin technologieën, trends en opvattingen elkaar in een indrukwekkend hoog tempo opvolgen.

Eigenlijk hebben we al sedert de jaren negentig zo'n drukke agenda... overbelast en overladen rennen we zenuwachtig van hot naar her. Te weinig tijd, te veel verantwoordelijkheden en altijd haast. Ondertussen zitten we volop in de gewenningsfase van ons gecomprimmeerd levenstempo : omdat we zo efficiënt mogelijk van onze tijd willen genieten, laten we geen ogenblik van de dag onbenut : ontbijten doen we in de wagen, spelen met de kinderen gebeurt in de file onderweg naar school, persoonlijke mail checken we tijdens de lunch in het park op onze zakcomputer (leve wifi !), spontane uitstapjes met het gezin plannen we vanaf nu een paar maand op voorhand, de wekelijkse trip naar de fitness ruilen we met graagte in voor een kwartiertje power plate bij de kinesist om de hoek en ‘s avonds verwennen we vol overgave het hele gezin met kant- en klare haute cuisine inclusief een voorgewassen slaatje. Op die manier blijft er voor onze partner elke avond nog ruim een kwartier over... om ruzie te maken over het feit dat we zo weinig tijd samen doorbrengen. Geen nood, echtscheidingen kunnen sinds kort in versnelde procedure afgehandeld worden.

Onze behoefte aan producten en diensten die ons tijdsbesparing kunnen opleveren, wordt daarom met de nanoseconde groter, want zij geven ons het gevoel, of is het de illusie, dat we geen tijd verliezen... Delhaize ontketende ei-zo-na een burgeroorlog bij de die-hard geitenwollensokken fans (wij willen tijd maken om gezond te leven in een gezonde wereld...) toen deze distributieketen, passend in haar kant-en-klaarstrategie, ongeschilde appelpartjes te koop aanbood in haar fruitrayon. Hoewel je voor dezelfde prijs meer dan een kilo appelen kan kopen, blijkt dit nieuwste product aan te slaan bij drukke tweeverdieners zoals mezelf. Want dankzij deze oplossing kan ik mijn zoontje een appel meegeven naar school zonder dat ik me zorgen hoef te maken dat de juf het stuk fruit vergeet of weigert te spoelen en het kost me geen extra tijd om zelf die appel te schillen ! Die Bahn, de Duitse collega van onze NMBS, stuurt zelfs smsjes naar haar klanten om hen te informeren omtrent eventuele vertragingen.

Maar zijn alle tijdbesparende oplossingen effectief tijdbesparend ? Ook nog in Delhaize - valt het op waar ik mijn boodschappen doe ? - kan je het eindeloze aanschuiven aan de kassa vermijden door zelf je boodschappen te scannen : alle bedragen worden opgeteld en aan het einde van de rit, weet je perfect hoeveel je betalen moet. Dat ging snel tot ik aan de kassa kwam om mijn creditcard in de gleuf te steken. « Controle », fluistert de charmante winkelbediende me toe, alsof ze mij hiermee in diskrediet vreest te brengen. Ik moet al mijn boodschappen uit mijn mandje halen, in spoedtempo op de band gooien om daarna vast te stellen dat er geen plastic draagtassen zijn aan deze kassa. « Slecht voor het milieu » glimlacht de heel wat minder charmant ogende winkelbediende terwijl ze mijn boodschappen veel te snel langs het elektronisch oog laat glijden. Trut ! Tot overmaat van ramp, blijkt mijn zoontje een reep chocolade in de winklmand gegooid te hebben zonder deze te laten inscannen, wat me onder het toeziend oog van geënerveerde medeshoppers het imago van dievegge opleverde.

Bovendien stel ik me toch luidop de vraag of wij daadwerkelijk zo weinig tijd hebben. Hoewel producenten van tijdsbeparende diensten en producten beweren in te spelen op een bestaande behoefte bij hun consumenten, hebben zij volgens mij tot op zekere hoogte die behoefte mee gecreëerd door te benadrukken hoe weinig we tijd we wel hebben en hoeveel leuke dingen we wel zouden kunnen doen, ware het niet dat we te veel bezig zijn met alledaagse ‘beslommeringen' zoals het huishouden. De Belgische bevolking tussen 20 & 74 jaar brengt inderdaad het grootste deel van haar tijd al slapend, rustend, werkend of in het huishouden door, waardoor er (te) weinig tijd overblijft voor plezier en ontspanning. Nochtans blijkt uit onderzoek aan de VUB dat het huishoudelijke werk steeds minder tijd in beslag neemt in vergelijking met pakweg 10 jaar geleden.

Meer nog, hoe meer pasklare antwoorden en instantoplossingen ons aangeboden worden, des te sneller slinkt onze weerstand tegen het wachten. De ‘wachtmerrie-trend', zo klinkt het ! Het Britse Headlight Vision noemt deze trend ook wel het ‘door dwell' fenomeen naar het verschijnsel van de liftdeur die tergend traag dichtvalt, wat aanleiding geeft tot geïrriteerd drukken op alle mogelijke liftknoppen. Ik pleit schuldig : telkens ik op bezoek ga bij mijn vader - hij woont op de dertiende verdieping - druk ik uit pure frustratie net zo lang op alle knoppen tot die ergerlijke deur eindelijk voor mijn neus dichtvalt, waarop de lift, als wou het ergerlijke ding me pesten, parmantig op elke verdieping even halt houdt. In het administratief centrum op het Wilsonplein in Gent wordt dit ‘door dwell' fenomeen nog versterkt door een irritante Hollandse vrouwenstem die het nodig acht me te informeren over de verdieping waarop ik me bevind.

Je kan wachten als kwelling van ons modern bestaan beschouwen of beter nog, als boetedoening voor onze voortdurende gejaagdheid. Onlangs las ik dat het absoluut ‘not done' is om te verkondigen hoe druk-druk-druk je het wel hebt. Een te druk leven bewijst volgens trendsetters namelijk dat je je beschikbare tijd allesbehalve efficiënt benut. Wist je trouwens dat we allemaal gemiddeld 30 minuten per dag van onze tijd verdoen aan wachten ? Wachten aan de kassa, wachten op het openbaar vervoer, wachten aan de telefoon, wachten in de file, ... Over een periode van 50 jaar betekent dit dat je 1 jaar van je leven wachtend doorbrengt. In IKEA heeft het management geprobeerd de negatieve ervaring van het wachten in te perken door haar klant te informeren omtrent de wachttijd. Aan de hand van een ingenieuze wiskundige formule berekent deze meubelgigant hoe lang je moet wachten vooraleer het jouw beurt is. De wachttijd = 1/ C-A waarbij C de bedieningscapaciteit per minuut is en A het aantal klanten dat per minuut de rij vervoegt. Stel dat er per 10 minuten 9 klanten bijkomen waarbij elke klant op 1 minuut bediend kan worden, dan wacht je gemiddeld 10 minuten. Tot er meer klanten komen of tot oma en opa beslist hebben een kastje te kopen en de Zweedse gebruiksaanwijzing ter plaatse te laten vertalen... door hun Engelse neef die voor de gelegenheid mee afgezakt is naar Ternat.

Gisteren stond mijn zoontje geïrriteerd tegen me aan te roepen toen ik zijn avondeten gedurende 2 minuten in de microgolfoven stak. Het was toch een kant-en-klaarmaaltijd ?

Hoe is het allemaal zo ver kunnen komen...

Ik herinner me nog uit mijn lessen literatuur het absurde theaterstuk van Samuel Beckett ‘Wachten op Godot', waarin gefilosofeerd wordt over de onmacht van de mens tegenover de tijd, die verpersoonlijkt wordt door ‘Godot'. 50 jaar geleden waren de mensen overtuigd van de zinloosheid van ons bestaan, wachtend op enige vorm van zingeving, die nooit scheen te komen.

Vandaag zijn we meer dan ooit overtuigd dat we nooit voldoende tijd zullen hebben om zin te geven aan ons leven zoals we dat het liefst zouden willen.

Terwijl Vladimir en Estragon nog steeds zitten te wachten op Godot, is hij ons in de 21ste eeuw onopgemerkt voorbijgeraasd...

Lesley Arens

terug